Het uitvaartwezen draait eigenlijk om drie fasen na een stergeval: 1. directe hulp en bijstand bij het regelen van de uitvaart 2. de inrichting van het graf en 3. het verzamelen en bewaren van persoonlijke herinneringen aan de overledene. Uit alle drie de categorieën waren standhouders aanwezig om de vragen van bezoekers te beantwoorden. Wat opviel was hoeveel mogelijkheden er zijn om persoonlijke tintjes aan een uitvaart te geven en hoe creatief deze branche inmiddels is geworden.

Het regelen van de uitvaart is geen sinecure. Wie verzekerd is bij een maatschappij die de begrafenis of crematie helemaal verzorgt ziet ondanks de geboden dienstverlening al heel veel regelwerk op zich afkomen. Wie gekozen heeft voor een geldbedrag heeft misschien meer keuzevrijheid maar zal nog meer zelf moeten regelen.

Het regelen van de uitvaart is de eerste praktische gebeurtenis waar iedereen met een sterfgeval mee te maken krijgt. Begraven of cremeren en wat doen we in dat laatste geval met de as? Het helpt als daarover al vóór het overlijden is gesproken en een keuze in is gemaakt. Anders moeten de nabestaanden hierover de knoop doorhakken.

Wordt gekozen voor cremeren dan volgt daarna de vraag wat er met de as moet gebeuren. In Nederland biedt de Wet op de lijkbezorging veel keuzevrijheid aan de burgers. As kan op verschillende plaatsen verstrooid worden, maar je kunt de urn ook thuis bewaren, bijzetten in een columbarium of begraven. Ook mag as gesplitst worden en dan kunnen zelfs sierraden zoals armbanden, kettingen en ringen met een beetje as van je dierbare gemaakt worden.

Voor de uitvaartplechtigheid zelf in een wijkgebouw, kerk of auditorium van een crematorium zijn er tegenwoordig ook veel meer mogelijkheden om hieraan heel persoonlijke accenten te verlenen. Toespraken en muziek kunnen worden afgewisseld met filmpjes, foto’s. Het is zelfs mogelijk een online verbinding tot stand te brengen, zodat wie verhinderd is de plechtigheid via internet kan volgen. Bijvoorbeeld de verre familie in Australië. Veel van deze extra diensten worden kosteloos aangeboden door de crematoria.

Ook met de kist is tegenwoordig volop keuze. Wie dat wil mag zich in een lijkwade laten begraven. Kisten kunnen beschilderd worden en de opdrachten hiervoor kunnen zelfs in enkele dagen worden uitgevoerd. Een overleden man die van zonnebloemen hield werd in een met deze bloemen beschilderde kist begraven. Dat daar veel troost aan ontleend kan worden, kan ik me voorstellen. Moeilijker had ik het bij een stand met allemaal rieten mandjes voor baby´s en doodgeboren kindjes. Ik kon het niet opbrengen om met deze standhouder een gesprek aan te gaan. Dan komt de dood met al zijn schrijnend verdriet even net iets te dichtbij.

De grafinrichting was vroeger heel simpel. Wie katholiek was kreeg in kruis bij zijn graf, de protestanten een steen. Veel variatie werd hierin niet aangebracht. Nu is dat wel anders. Diverse beeldend kunstenaars zijn aan de slag gegaan om het graf op creatieve wijze vorm te geven.

Er waren veel mooie beeldengroepen te bewonderen op diverse stands. Die gingen ook heel wat verder dan de vroeger zo obligate Jezus- en Mariareliëfs die vaak op een grafsteen werden bevestigd. Diverse van deze moderne beeldengroepen waren zo mooi, dat ze wat mij betreft ook dienst hadden kunnen doen als tuinbeeld.

Nieuw is de aandacht voor het tijdelijk graf. Voordat het definitieve grafmonument klaar is en geplaatst kan worden zijn er vaak enkele maanden voorbij gegaan. Juist in die tijd willen nabestaanden het graf graag bezoeken om voor hun gevoel weer even dicht bij hun naaste te zijn. En juist dan ligt het tijdelijk graf er vaak onverzorgd en een beetje verwaarloost bij. Om die maanden te overbruggen zijn er nu mogelijkheden op de markt om voor kortere tijd het graf op een mooie en verzorgde manier af te dekken. Er zijn kunststoffen randen verkrijgbaar die precies om een graf heen passen. Binnen deze randen kunnen kiezels, bloemen, planten of wat men maar wil worden aangebracht.

Tot slot de manieren om persoonlijke herinneringen aan de dierbaren te bewaren. Een deel van de as bewaren in een sierraad of urn heb ik al genoemd. Een andere veelgehoorde wens is het opschrijven van het levensverhaal van de overledene. Er waren op de Uitvaartbeurs mensen die hiervoor hun diensten aanboden. Anderen zijn in staat om prachtige fotoboeken te maken. Zodat op die manier toch een mooie herinnering overblijft aan het voorbije leven. We zagen zelfs hangers of broches waar een knoopje van een kledingstuk in bevestigd kan worden om als sierraad te dragen. De mogelijkheden om iets bijzonders te maken van de nagedachtenis zijn legio.

Ter afsluiting van de beurs spraken Fran en ik met mede/organisator Albert Bolink. Hij is een onafhankelijk adviseur die nabestaanden kunnen consulteren bij overlijdensgevallen. Van hem is ook de site www.uitvaartvoorlichting.nl. Albert is iemand die zowel goudeerlijk is als recht voor zijn raap. Op onze vraag hoe je als medewerker in deze branche overleeft als je dagelijks geconfronteerd wordt met het verdriet van anderen, zei hij: ´eigenlijk moet een hele dikke plank voor je kop hebben.´ Daarmee bedoelde hij dat je het je als professioneel begeleider van uitvaarten niet kunt permitteren om de emoties diep tot je te laten doordringen. Maar heel soms lukt dat ook de meest ervaren uitvaartverzorgers niet. ´Als je geconfronteerd wordt met een heel klein kistje weet je wat daarin ligt,´ zei Bolink. ´Dat is toch heel aangrijpend.´

Fran en ik waren onder de indruk van de Uitvaartbeurs 2008 en de vele mogelijkheden die het uitvaartwezen tegenwoordig kan bieden om tegemoet te komen aan ieders persoonlijke wensen. Maar heel eerlijk was ons gevoel van ´ver van mijn bed´ de reden dat we erover konden praten zonder al te zeer gegrepen te worden door de toch wat lugubere ondertoon van een uitvaart. Al is er maar één de baas over leven en dood, Fran en ik hopen dat een sterfgeval ons nog lang bespaard zal blijven.

Geschreven door Bas Meisters